Iedereen op training. Maar wat verandert er op de werkvloer?

Waarom nieuwe kennis en vaardigheden niet vanzelf leiden tot ander gedrag en wat coaching daaraan kan bijdragen.

Er wordt wat afgetraind
Communicatieve vaardigheden, feedback geven, samenwerken, leiderschap, omgaan met verandering. Het aanbod van trainingen is enorm en organisaties investeren flink in de ontwikkeling van hun medewerkers. En dat is natuurlijk heel waardevol. Een goede training geeft inzichten, leert je technieken en biedt de mogelijkheid om daarmee te oefenen. Vaak zie je tijdens een training al resultaat. Deelnemers proberen iets nieuws, krijgen feedback en ontdekken dat een andere aanpak kan werken.
Maar hoe gaat het daarna? Een paar weken later blijkt die leidinggevende toch weer zelf de problemen van zijn team op te lossen. De medewerker die een training feedback geven heeft gevolgd stelt dat lastige gesprek nog steeds uit. En ondanks alle inzichten over samenwerken verloopt het overleg eigenlijk precies als daarvoor.
Dat hoeft niet te betekenen dat de training niet goed was of dat de medewerkers niet gemotiveerd genoeg zijn. Er zit alleen nogal een verschil tussen weten hoe je iets moet doen en het daadwerkelijk doen als de siuatie daarom vraagt.
Waarom doen we niet altijd wat we geleerd hebben?
Stel, een organisatie investeert in een training waarin leidinggevende leren om elkaar beter aan te spreken, constructieve feedback te geven en lastige onderwerpen bespreekbaar te maken. Tijdens de training wordt volop geoefend. Deelnemers leren hoe ze feedback kunnen geven zonder direct een oordeel uit te spreken, hoe ze kunnen doorvragen en hoe ze een gesprek voeren wanneer belangen uiteenlopen. Er ontstaan goede gesprekken en iedereen ziet de meerwaarde van een opener feedbackcultuur.
Een paar weken later vindt er een managementoverleg plaats. Een van de leidinggevenden presenteert een voorstel waarover binnen het team behoorlijk wat twijfels bestaan. De gevolgen voor de werkdruk zijn onvoldoende uitgewerkt en verschillende aanwezigen voorzien problemen bij de uitvoering.
Toch blijft het tijdens het overleg opvallend stil.
Er worden wat verduidelijkende vragen gesteld, maar niemand benoemt de zorgen echt. Na afloop bespreken enkele leidinggevenden onderling dat het voorstel waarschijnlijk niet gaat werken. Opvallend, want juist deze groep heeft onlangs geleerd hoe je zulke gesprekken constructief kunt voeren. Wat maakt dat die kennis op dit moment niet wordt gebruikt?
Misschien speelt de onderlinge verhouding een rol. De betreffende leidinggevende heeft veel invloed binnen de organisatie. Of er bestaat een ongeschreven regel dat je elkaar tijdens een overleg niet publiekelijk afvalt. Misschien zijn eerdere kritische opmerkingen niet goed ontvangen waardoor mensen voorzichtig zijn geworden.
Het kan ook zijn dat deelnemers het gesprek wel willen aangaan maar twijfelen of dit het juiste moment is. Of dat de voorzitter weinig ruimte laat voor discussie.
Er zijn dus verschillende verklaringen mogelijk. Sommige liggen bij de individuele deelnemers, andere bij de manier waarop het managementteam samenwerkt. De training heeft de deelnemers geleerd hoe ze feedback kunnen geven. Maar of ze dat ook doen, wordt mede bepaald door de situatie waarin ze die vaardigheid moeten gebruiken.
En dat maakt de vraag interessant. Wanneer nieuw gedrag uitblijft, hebben mensen dan meer training nodig? Of moeten we eerst beter begrijpen wat het toepassen van het geleerde in de praktijk belemmert?
Leren en veranderen op verschillende niveaus
Een model dat helpt om hier breder naar te kijken zijn de logische niveaus van Robert Dilts, geïnspireerd op het werk van Gregory Bateson.
Het model onderscheidt 6 niveaus die van invloed kunnen zijn op hoe iemand functioneert en zich ontwikkelt. Het helpt om een vraag niet alleen vanuit zichtbaar gedrag of vaardigheden te bekijken maar ook vanuit de omgeving, overtuigingen, waarden en de manier waarop iemand zichzelf ziet.
Het is geen stappenplan dat je van onder naar boven moet doorlopen. Je kunt het gebruiken om te onderzoeken waar een ontwikkelvraag precies over gaat.
De zes logische niveaus

Laten we het managementoverleg uit het vorige voorbeeld eens langs deze zes niveaus bekijken.
Omgeving – In welke context speelt het zich af?
Binnen het managementteam wordt veel waarde gehecht aan onderlinge samenwerking en het gezamenlijk uitdragen van besluiten. Tegelijkertijd heeft de leidinggevende die het voorstel presenteert een invloedrijke positie. Hoe veilig is het dan om tijdens een overleg openlijk kritiek te geven? En hoeveel ruimte is er eigenlijk voor een afwijkende mening?
Gedrag – Wat gebeurt er daadwerkelijk?
Tijdens het overleg worden vooral verduidelijkende vragen gesteld. De zorgen over het voorstel blijven grotendeels onbesproken, terwijl verschillende deelnemers die wel degelijk hebben. Pas na afloop worden de twijfels onderling gedeeld.
Vaardigheden – Wat kunnen de deelnemers?
De deelnemers hebben geleerd hoe ze feedback kunnen geven, kritische vragen kunnen stellen en een lastig gesprek constructief kunnen voeren. Tijdens de training hebben ze daarmee geoefend. De benodigde vaardigheden lijken dus aanwezig maar worden in deze situatie niet benut.
Overtuigingen en waarden – Wat vinden de deelnemers belangrijk en welke opvattingen spelen mee?
Misschien vinden ze loyaliteit en goede onderlinge verhoudingen belangrijk. En bestaat de overtuiging dat openlijke kritiek de samenwerking kan beschadigen. Of dat je een collega-leidinggevende niet in het bijzijn van anderen moet tegenspreken. Tegelijkertijd vinden ze kwaliteit en zorgvuldige besluitvorming waarschijnlijk minstens zo belangrijk. Dat kan spanning opleveren: hoe blijf je loyaal aan collega's en draag je tegelijkertijd bij aan een kritisch en inhoudelijk goed gesprek?
Identiteit – Hoe zien de deelnemers zichzelf in hun rol?
Zien zij zichzelf vooral als collega's die gezamenlijk besluiten moeten uitdragen? Of ook als kritische gesprekspartners die de verantwoordelijkheid hebben om elkaar scherp te houden? Die opvatting over de eigen rol kan invloed hebben op hoeveel ruimte iemand voelt om een afwijkende mening uit te spreken.
Zingeving – Waar willen zij aan bijdragen?
Uiteindelijk willen de deelnemers waarschijnlijk bijdragen aan goede besluiten, een sterk managementteam en een organisatie die goed functioneert. Maar als belangrijke twijfels niet tijdens het overleg worden besproken, komt juist dat gezamenlijke doel mogelijk onder druk te staan.
Wat maakt dit zichtbaar?
Het model laat zien dat het uitblijven van nieuw gedrag verschillende oorzaken kan hebben. Misschien vraagt het om persoonlijke ontwikkeling maar misschien ligt de uitdaging vooral in de manier waarop het managementteam samenwerkt. Dat onderscheid is belangrijk. Want wanneer het probleem vooral zit in de ruimte voor tegenspraak, zal individuele coaching alleen niet voldoende zijn. Voordat je kiest voor een nieuwe training of een coachtraject is het dus zinvol om eerst te onderzoeken waar de ontwikkelvraag werkelijk ligt.
Wat betekent dit voor de keuze tussen training en coaching?
Training en coaching worden vaak in één adem genoemd. Toch hebben ze ieder een andere functie.
Een training is vooral gericht op het aanleren van kennis en vaardigheden. Je leert een methode, oefent een techniek en krijgt feedback. Dat werkt goed wanneer iemand iets nieuws moet leren of zich verder wil bekwamen.
Coaching richt zich meer op het onderzoeken van het eigen functioneren. Niet zozeer de vraag hoe moet ik dit doen?, maar bijvoorbeeld wat gebeurt er bij mij waardoor ik het in de praktijk niet doe?
Een coach helpt iemand om stil te staan bij ervaringen, overtuigingen, twijfels en keuzes. Niet door het antwoord te geven, maar door vragen te stellen en iemand zelf te laten onderzoeken wat er speelt.
Bij het managementteam uit ons voorbeeld zou een deelnemer in coaching bijvoorbeeld kunnen onderzoeken waarom hij tijdens het overleg zijn zorgen niet uitsprak. Wat maakte het lastig om het onderwerp aan te kaarten? Welke gevolgen verwachtte hij? En hoe zou hij een volgende keer het gesprek kunnen aangaan?
Daarbij kan de één-op-één setting een voordeel zijn. In een groep leer je veel van anderen, maar niet iedereen voelt zich vrij om persoonlijke onzekerheden te bespreken. In een vertrouwelijk coachgesprek is daar vaak meer ruimte voor. Bovendien neemt de medewerker zelf een actieve rol in het leerproces. Die onderzoekt, probeert uit, kijkt terug en ontdekt wat wel en niet werkt.
Zo kan coaching helpen om nieuwe inzichten en vaardigheden te vertalen naar de eigen werkpraktijk. Maar daarbij moeten we niet vergeten dat ook de omgeving waarin iemand werkt van invloed is op wat er daadwerkelijk verandert.
Nieuw gedrag vraagt ook iets van de organisatie
Wanneer een training onvoldoende zichtbaar resultaat oplevert kijken we al snel naar de deelnemers. Hebben ze wel voldoende geoefend? Zijn ze gemotiveerd? Wat houdt hen tegen om het geleerde toe te passen? Maar daarmee kijken we soms te beperkt.
Neem opnieuw het managementteam. Misschien hebben de deelnemers inderdaad moeite om zich uit te spreken. Maar wat als kritische opmerkingen tijdens vergaderingen regelmatig worden weggewuifd? Of als besluiten eigenlijk al vaststaan voordat het overleg begint? Dan kun je leidinggevenden nog zo goed leren om feedback te geven maar als er binnen de organisatie weinig ruimte is voor tegenspraak, wordt het lastig om die vaardigheid te gebruiken.
Dat geldt ook voor andere trainingen. Medewerkers kunnen leren om beter prioriteiten te stellen maar wanneer alles urgent blijft, verandert er weinig. En leidinggevenden kunnen leren om verantwoordelijkheden lager in de organisatie te leggen maar wanneer ze op ieder detail worden afgerekend blijft controle houden aantrekkelijk.
Ook de manier waarop trainingen worden georganiseerd, speelt mee. Sluit het programma voldoende aan bij de verschillende leerbehoeften? Is er tijd om het geleerde in de praktijk te oefenen? En wordt er na afloop nog aandacht aan besteed, of verdwijnt het onderwerp zodra iedereen weer aan het werk is?
De omgeving waarin iemand werkt, kan nieuw gedrag stimuleren, maar ook behoorlijk in de weg zitten.
Daarom is het belangrijk om bij ontwikkelvragen niet alleen naar de medewerker te kijken. Soms vraagt verandering om persoonlijke ontwikkeling, soms om andere afspraken binnen een team of een aanpassing in de manier waarop de organisatie werkt. En vaak hangt het met elkaar samen.
Hoe kunnen training en coaching elkaar versterken?
Training en coaching hoeven geen keuze tussen het één of het ander te zijn. Het gaat erom wat medewerkers nodig hebben om zich verder te ontwikkelen. Een training kan de basis leggen met nieuwe kennis, vaardigheden en een gezamenlijke aanpak. Coaching kan vervolgens helpen wanneer iemand merkt dat het toepassen van het geleerde in de eigen praktijk toch lastig is. Dat hoeft niet voor iedereen hetzelfde te zijn. De ene deelnemer gaat na een training zelfstandig aan de slag. Een ander loopt tegen situaties aan waarin de nieuwe aanpak niet vanzelfsprekend voelt. Dan kunnen een paar individuele coachgesprekken helpen om die ervaringen te onderzoeken, nieuw gedrag uit te proberen en daarop terug te kijken.
Bij het managementteam uit het voorbeeld kan dat bijvoorbeeld betekenen dat een leidinggevende in coaching onderzoekt wat hem persoonlijk tegenhoudt om zich uit te spreken. Tegelijkertijd kan het team afspraken maken over hoe kritische vragen en afwijkende meningen tijdens vergaderingen worden ontvangen. Zo wordt er niet alleen gewerkt aan individuele ontwikkeling maar ook aan de omstandigheden waarin het nieuwe gedrag een plek moet krijgen.
Van leren naar doen
Organisaties investeren terecht in de ontwikkeling van hun medewerkers. Trainingen brengen nieuwe kennis en vaardigheden binnen en kunnen mensen helpen om hun werk anders en beter aan te pakken. Maar een geslaagde trainingsdag is nog geen garantie dat het geleerde ook zichtbaar wordt op de werkvloer. Daarvoor is het belangrijk om verder te kijken dan de training zelf. Wat hebben medewerkers nodig om het geleerde toe te passen? Wat maakt dat het in sommige situaties wel lukt en in andere niet? En welke rol speelt de organisatie daarin?
Coaching kan helpen om juist die vragen te onderzoeken. Niet als standaard vervolg op iedere training maar als aanvulling wanneer de persoonlijke ontwikkeling daarom vraagt. Een training laat zien hoe iets anders kan. Coaching helpt iemand onderzoeken wat ervoor nodig is om het ook daadwerkelijk anders te gaan doen.
Misschien is dat een interessante vraag om na een training vaker te stellen. Niet alleen of medewerkers tevreden waren en wat ze hebben geleerd maar vooral wat er nodig is om die nieuwe kennis en vaardigheden ook terug te zien in hun dagelijkse werk. Want uiteindelijk zit de waarde van een opleidingsinvestering niet alleen in wat mensen leren maar vooral in wat ze ermee gaan doen.
